X
Menu

Hipotez Ve Değişken

Hipotez Ve Değişken

Hipotez

Bilimsel araştırmanın amacı kuramları test etmektir. Bu maksatla hipotezler oluşturulur. Hipotez, iki veya daha fazla değişken arasındaki ilişkilerin test edilmesine olanak veren önerme niteliğinde açıklamalardır. Başka bir anlatımla hipotez araştırmacının doğru olduğuna inandığı ve yapacağı bilimsel araştırmada test etmek istediği denenceleridir. Hipotez araştırma sorusuna cevap bulmak üzere araştırma, deney ve gözlemler sonucunda elde edilen bilgiler ve konuyla ilgili kuramlardan süzülen mantıksal örüntüler yardımıyla oluşturulur. Hipotezlerin ifade ediliş biçiminin çeşitli yolları vardır. Aşağıda buna dair örnekler yer almaktadır.

  • “Psikolojik güçlendirme algısı ile iş tatmini arasında olumlu yönlü bir ilişki vardır.”
  • “İş tatmini yüksek olan bireylerin psikolojik güçlendirme algısı, iş tatmini düşük olan bireylerinkinden daha yüksektir.”
  • “İş tatmini yüksek olan bireyler, iş tatmini düşük olan bireylerden daha fazla psikolojik güçlendirme algısına sahiptir.”

Yukarıda yer alan hipotezlerden ilki ilişkisel tipe örnek bir hipotezdir. Diğer iki hipotez ise grup farklılıklarına odaklanan hipotezlere örnektir. Özetle, hipotezler iki değişken arasındaki ilişkiyi test etmeye veya gruplar arası farklılıkları belirlemeye yönelik önermelerdir. Hipotezlerin başlıca özelliği araştırma sorusuna çözüm önermesidir.

Değişken

Birden fazla değer alabilen özelliklere değişken denilmektedir. Cinsiyet, yaş, iş tatmini, iş performansı vb. özellikler birer değişkendir. Örgütsel davranış araştırmalarında sıklıkla kullanılan değişken türleri şunlardır: Bağımsız değişken, bağımlı değişken, aracı değişken, düzenleyici değişken ve kontrol değişkeni.

Bağımsız Değişken: Bağımsız değişkenler, diğer değişkenler üzerinde etkisi olan değişkenlerdir. Tahmin ya da yordayan değişken olarak da adlandırılmaktadır. Bu değişkenlerin, diğer değişkenler üzerinde değişime neden olduğu, onların belirleyicisi veya öncülleri olduğu varsayılmaktadır. İşe devamsızlık kavramı üzerinden örnek vermek gerekirse, demografik özellikler, psikolojik unsurlar, devamsızlık kültürü ve işletme kontrol politikası birer bağımsız değişkenlerdir.

Bağımlı Değişken: Bağımlı değişken, diğer değişkenler tarafından etkilendiği varsayılan değişkenlerdir. Sonuç ya da yordanan değişken olarak da adlandırılmaktadır. Bağımlı değişkenler birer tepki veya sonuçtur. Araştırmacının temel ilgi odağı olan bağımlı değişkenin neden değiştiği veya neye bağlı olarak değiştiğini açıklamak, araştırma sorusuyla yakından ilgilidir. Yukarıda belirttiğimiz örnekte, işe devamsızlık, bir bağımlı değişkendir.

Düzenleyici Değişken: Düzenleyici (moderator) değişken, bağımsız ve bağımlı değişkenler arasındaki ilişkilerin yönünü ve şiddetini etkileyen değişkendir. Düzenleyici değişken değiştikçe, bağımsız ve bağımlı değişkenler arasındaki ilişkiler de etkilenmektedir. Düzenleyici değişkenin bir bakıma durumsal etkiye sahip olduğu söylenebilir 7. Düzenleyici değişken bir reostaya benzetilebilir. İki değişken arasındaki ilişkinin şiddetini ve yönünü bu ilişkideki reosta (düzenleyici değişken) ayarlamaktadır. Şekill’de düzenleyici etkiyi gösteren bir model yer almaktadır. Örneğin, adalet algısı ve örgütsel vatandaşlık davranışı arasındaki ilişki üzerinde örgüt kültürünün düzenleyici etkisi bulunmuştur. Çalışanların adalet algısı ile örgütsel vatandaşlık davranışı arasındaki ilişkilerin şiddeti, örgüt kültürüne bağlı olarak artmakta veya azalmaktadır.

11

Düzenleyici Etkiyi Gösteren Bir Araştırma Modeli

 

Aracı Değişken: Aracı (mediator) değişken, bağımsız değişkenin etkisini bağımlı değişkene ileten bir değişkendir. Müdahaleci değişken olarak ta tanımlanabilen aracı değişken, bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerindeki etkisini açıklamaya yardımcı olmaktadır. Aracı değişken domino taşlarına benzetilebilir. Bağımsız değişken, aracı değişkeni (ya da domino taşmı) etkilemekte, bu domino taşı da bağımlı değişkeni etkilemektedir. Örneğin, liderüye etkileşimi örgütsel davranış araştırmalarında sıklıkla aracı değişken olarak ele alınmaktadır 10. Liderin özellikleri ve davranışları gibi bağımsız değişkenler ile astların tutum ve davranışları arasındaki ilişkiye, sıklıkla, liderüye etkileşimi değişkeni aracılık etmektedir.

12

 Aracı Etkiyi Gösteren Bir Araştırma Modeli

 

Kontrol Değişkeni: Bazı değişkenler, bağımsız değişken ile bağımlı değişken arasındaki ilişkiye neden olabilmektedirler. Bu türde olan değişkenlerin kontrol edilerek etkilerinin en aza indirgenmesi gerekir n. Örgütsel davranış araştırmalarında genellikle demografik değişkenler kontrol değişkeni olarak kullanılmaktadır. Yapay etkiye sahip olduğu ifade edilen kontrol değişkeni, iki değişken arasında gerçekten bir ilişki yokken bir ilişkinin varlığına neden olabilmektedir. Bu nedenle, araştırmacılar, konuyla ilgili değişkenler arasındaki ilişkileri test ederken kontrol değişkenlerini hesaba katmalıdırlar. Örneğin, iş doyumu ve örgütsel bağlılık arasındaki ilişki ele alındığında, yaş ve örgütte çalışma süresi gibi değişkenler kontrol edilmelidir.

www.uludagtezmerkezi.com Bir UTM akademik danismanlik hizmetidir.